Ładuj, ale nie przeładuj. Podstawy obsługi akumulatorów

Pojazdy (teoretycznie) powinny mieć stały bilans energetyczny, ale w praktyce pojawiają się okresy zwiększonego zapotrzebowania na energię lub takie, w których akumulator może po prostu ulec szybszemu rozładowaniu (upalne lato czy dłuższy, wakacyjny postój). Dlatego w sytuacjach lub w sezonach niesprzyjających akumulatorom warto je kontrolować i w razie potrzeby ładować. Jak to robić prawidłowo? Po pierwsze, ważna jest kontrola procesu ładowania, po drugie, równie ważne jest narzędzie, które wykorzystujemy do tego celu. Czy można ładować i przeładować? Tak, np. przy za wysokim prądzie ładowania lub zbyt długim ładowaniu w akumulatorze mogą zachodzić procesy, które zniszczą masę czynną płyt oraz separatory. Ponadto zbyt intensywne ładowanie powoduje nagły wzrost temperatury elektrolitu, której dopuszczalna wartość wynosi około 45/50°C – w takiej sytuacji pojawia się nie tylko ryzyko uszkodzenia akumulatora, ale także wybuchu. Dlatego warto wiedzieć, jak to robić.

Do tego celu można, ale nie trzeba, zastosować specjalny miernik. Najprostszym sposobem jest jednak użycie woltomierza, który podłącza się do gniazda zapalniczki samochodowej. Ta operacja nie wymaga otwierania maski samochodu, należy jednak pamiętać, że napięcie postojowe sprawdza się na stabilnym akumulatorze, a więc najszybciej pół godziny po zakończeniu jazdy. W przeciwnym wypadku pomiar będzie zawyżony. Jeśli napięcie spoczynkowe spadnie poniżej 12,4 V, akumulator wymaga doładowania. Aby to zrobić, w pierwszej kolejności wyciągnijmy urządzenie z pojazdu – najpierw odłączając klemę minusową (tzw. masa), potem plusową.

Niewłaściwy sposób ładowania akumulatora może nieść ze sobą ryzyko wybuchu – eksplodować może mieszanina wodorowo-tlenowa wewnątrz akumulatora. Dlatego akumulator potrzebuje odpowiednich warunków, które zapewnią bezpieczeństwo procesowi ładowania. W trakcie demontażu, ładowania i powtórnego montażu akumulatora w jego otoczeniu nie powinno być żadnych źródeł ciepła, iskrzenia czy ognia, ponieważ elektrolit zawarty w akumulatorze jest łatwopalny i potencjalnie wybuchowy. Warto też pamiętać, że największe nagromadzenie gazów wybuchowych pojawia się po naładowaniu akumulatora. Dlatego naładowany akumulator, po odłączeniu prądu ładowania, najlepiej jest odstawić na co najmniej 12 godzin i po tym czasie zamontować go w pojeździe.

Nie należy też ładować akumulatora, jeżeli temperatura elektrolitu jest niższa niż 5°C, ponieważ napięcie ładowania szybko wzrasta i ładowanie jest nieefektywne. Dlatego akumulator najlepiej wyciągnąć z pojazdu przed ładowaniem i ładować go w chłodnym lub ciepłym, dobrze wentylowanym pomieszczeniu.

Przeładowanie akumulatora może doprowadzić do rozsypania się płyt wewnątrz jego konstrukcji, a tym samym do jego zniszczenia. Dlatego ważny jest prąd (najczęściej o wartości 1/10 pojemności akumulatora) oraz czas ładowania akumulatora – ten drugi parametr zależy zarówno od stopnia rozładowania, jak i rodzaju ładowarki. Akumulator najbezpieczniej i najszybciej ładuje się przy pomocy urządzenia z elektrycznym sterownikiem prądu i stabilizacją napięcia. Tego typu ładowarka działa tylko do bezpiecznego poziomu 14,4 V, a następnie (po ok. 2 godzinach od osiągnięcia tego poziomu) przechodzi w tryb ładowania konserwacyjnego, nie dopuszczając do przeładowania, ani do ponownego rozładowania akumulatora.

Może się zdarzyć, że akumulator lub prostownik są uszkodzone, wówczas proces ładowania nie będzie przebiegał sprawnie. W takiej sytuacji, np. jeśli temperatura akumulatora wzrośnie na tyle, że akumulator stanie się gorący (podczas całego okresu ładowania jego temperatura nie może przekroczyć 50°C), należy natychmiast przerwać ładowanie i zwrócić się o poradę do specjalisty.

Do ładowania tradycyjnych akumulatorów kwasowo-ołowiowych stosujemy automatycznie regulowane ładowarki prądu stałego (DC). Napięcie ładowania powinno wynosić maksymalnie 14,4 V. Zalecane ustawienie prądu: wartość równa 10% pojemności akumulatora, np. dla akumulatora 100 Ah = 10 A. Czas ładowania: akumulator uznajemy za naładowany, jeżeli jego napięcie jest stałe (14,4 V) przez co najmniej dwie godziny lub dłużej.

W akumulatorach starszego typu, wymagających obsługi (np. w konstrukcjach na bazie wapnia i antymonu), może być konieczne odkręcenie korków (specjalnych zakrętek). Takie działanie udrażnia akumulator i jest konieczne ze względu na wydzielanie się podczas ładowania wodoru i tlenu, które tworzą wybuchową mieszankę. Jednak w przypadku zapewnienia tzw. stabilizacji napięcia ładowania (nieprzekraczającej 14,4 V) odkręcenie korków nie jest potrzebne.

Aby doładować akumulator, potrzebny jest prostownik. Jednak nowoczesne urządzenia do ładowania można uznać za „inteligentne” ładowarki akumulatorowe, dzięki którym proces ładowania jest szybszy, prostszy i bezpieczny. Akumulatorowe ładowarki, takie jak Exide, są nazywane „inteligentnymi”, ponieważ nie wymagają ciągłego nadzoru. Starsze urządzenia tego typu musiały być używane pod ciągłą kontrolą użytkownika, aby uniknąć przeładowania akumulatora. Nowe ładowarki samodzielnie dobierają prąd i czas ładowania, a także przerywają ładowanie w odpowiednim momencie. To sprawia, że użytkownik nie musi nieustannie kontrolować urządzenia. Inteligentne prostowniki mogą również pełnić rolę akumulatora zastępczego, podtrzymując napięcie w układzie elektrycznym samochodu podczas prac warsztatowych (np. wymiana akumulatora), dzięki czemu nie dojdzie do rozkodowania radia lub alarmu.